Süt dişleri dururken ortodonti muayenesi yapılır mı?

Yazar: Doç. Dr. Halise Aydemir, Ortodonti Uzmanı.

Evet, süt dişleri dururken ortodonti muayenesi yapılabilir. İlk değerlendirme için bütün süt dişlerinin düşmesini veya kalıcı dişlerin tamamının çıkmasını beklemek gerekmez. Amerikan Ortodontistler Birliği, bir sorun daha önce fark edilmediyse ilk ortodonti kontrolünü en geç 7 yaşında önerir; endişe varsa daha erken görüşülebilir. Bu öneri, her çocuğun o yaşta diş teli kullanacağı anlamına gelmez. Muayenenin amacı gelişimi değerlendirmek ve gerekiyorsa doğru takip zamanını belirlemektir.

Bütün süt dişlerinin dökülmesini beklemek gerekir mi?

Süt dişleri ile kalıcı dişlerin ağızda birlikte bulunduğu dönem karma dişlenme olarak adlandırılır. Ortodontik değerlendirme bu geçiş döneminde yapılabilir. Dişlerin sürmesi ve çenelerin büyümesi sürerken görülen bazı bulgular, ilerideki takip veya tedavi kararına yardımcı olur. Bu nedenle “Daha süt dişi var, ortodontiste gitmek için erken” düşüncesi tek başına randevuyu erteleme nedeni değildir.

Muayene zamanı ile tedaviye başlama zamanı aynı karar değildir. Bazı çocukların büyümesi ve diş değişimi izlenir; bazılarında belirli bir sorun için daha erken müdahale düşünülür. Süt dişlerinin varlığı, tek başına ne tedaviye engel ne de tedavi gereğinin kanıtıdır.

Çocuğunuz 7 yaşını geçtiyse “Artık geç kaldık” diye düşünerek görüşmeyi ertelemeyin. Mevcut gelişim evresi muayenede değerlendirilebilir. Yaş ve tedavi seçeneklerinin daha geniş çerçevesi çocuk ortodontisi merkez yazısında yer alır.

Takvim yaşı ile dişlenme evresi aynı şey midir?

Takvim yaşı çocuğun doğumundan beri geçen süreyi, dişlenme evresi ise ağızda hangi süt ve kalıcı dişlerin bulunduğunu anlatır. İki çocuk aynı yaşta olsa da diş değiştirme sürecinde farklı noktada olabilir. Bu nedenle değerlendirme yalnız doğum tarihine göre yapılmaz. AAPD’nin gelişen dişlenme kılavuzu da muayene ve planlamayı gelişim evreleriyle birlikte ele alır.

Varsayımsal olarak aynı sınıftaki iki çocuktan birinde yeni kalıcı kesiciler görülürken diğerinde süt dişleri daha fazla sayıda yerinde olabilir. Arkadaşının tedaviye başlamış olması ikinci çocuğun geç kaldığını göstermez. Aynı şekilde dişlerin daha geç değişmesi, kapanış veya sürme hakkında bir kaygı varsa görüşmeyi gereksiz kılmaz. Bu örnek bir tedavi takvimi değil, yaşın neden tek başına karar vermediğinin açıklamasıdır.

Randevuda hangi dişin düştüğünü tam olarak bilmiyorsanız bunu söyleyin; aileden dişleri numaralandırması beklenmez. Hatırladığınız kayıp veya sürme sırası, erken çekim ve önceki tedaviler yararlı olabilir. Dişlerin hepsini kendi kendinize “süt” ya da “kalıcı” diye sınıflandırıp görüşme zamanını buna göre seçmeniz gerekmez. Mevcut durum muayenede anlaşılır.

Süt dişleri varken ortodontist neye bakar?

Muayenede yalnız görünen çapraşıklığa bakılmaz. Süt dişlerinin durumu, sürmekte olan kalıcı dişler için yer, dişlerin çıkış düzeni ve üst-alt dişlerin kapanışı birlikte değerlendirilir. Çenelerin ilişkisi ve gelişim evresi de kararın parçasıdır. AAO’nun süt dişleri varken değerlendirme rehberi muayene için bütün dişlerin çıkmasını beklememek gerektiğini bu gelişim süreciyle açıklar.

Süt dişleri düzgün görünürken kalıcı dişlerin nasıl yerleşeceğiyle ilgili başka sorular bulunabilir. Yeni çıkan bir dişin eğri görünmesi de tek başına hemen tedavi gerektiğini göstermez. Görüntüyü çocuğun bütün dişlenme durumu içinde değerlendirmek gerekir.

Fotoğraf, ölçü veya görüntüleme gerekip gerekmediği muayene sorusuna göre belirlenir. Randevu öncesinde kendi kararınızla röntgen çektirmek yerine, varsa önceki kayıtlarınızı bildirin. Genel görüşme akışını ilk ortodonti muayenesi rehberinde okuyabilirsiniz.

Gerekli kayıtlar hangi soruya yanıt verir?

Bir kayıt, muayenede yanıt aranılan belirli bir soruyu açıklığa kavuşturmak için istenir. Dişlerin dizilimini ve temasını belgelemek, sürmeyle ilgili bir durumu araştırmak veya gelişimi sonraki görüşmeyle karşılaştırmak farklı amaçlardır. Fotoğraf, ölçü ve röntgen birbirinin yerine geçen işlemler değildir. Her çocuğa aynı görüntüleme paketinin uygulanması gerektiği sonucu çıkarılmamalıdır.

Önceden çekilmiş görüntülerin tarihini ve nerede bulunduğunu bildirin. Hekim bunların mevcut değerlendirmeye katkısını ve ek bir kayda ihtiyaç olup olmadığını belirler. Yeni röntgen istenirse neyi değerlendirmek için gerekli olduğunu sorabilirsiniz. Bir başka ailenin çocuğunda film çekilmemiş olması sizde de gereksiz olduğunu; çekilmiş olması ise mutlaka gerektiğini göstermez.

Bu dönemde ağız sağlığının durumu da önemlidir. Ortodontik bir görüşme planlanmış olsa bile çürük, diş eti veya ağrı şikâyeti ayrı değerlendirme gerektirebilir. Çocuk diş hekimiyle ortodontistin görevleri birbirini tamamlar. Aile mevcut tedavileri ve önerileri iki görüşmede de paylaşarak planların anlaşılmasına yardımcı olabilir; bütün süt dişleri değişene kadar bakımı ertelemek doğru bir hazırlık değildir.

Hangi durumda süt dişleri değişmeden görüşmeli?

Şu gözlemleri diş hekiminizle veya ortodontistinizle paylaşın; bunlar evde tanı koymak için hazırlanmış bir test değildir:

• Süt dişinin beklenmedik biçimde erken kaybedilmesi veya dişin çıkışıyla ilgili endişeniz.
• Üst ve alt dişlerin bazı bölgelerde ters kapanması ya da çenenin kapanırken yana kayıyor görünmesi.
• Isırma veya çiğnemede güçlük.
• Dişlerin kapanışını etkilediğini düşündüğünüz uzun süren parmak emme gibi bir alışkanlık.

Bu gözlemlerden biri varsa bütün dişlerin değişmesini beklemek yerine değerlendirme isteyin. Bulgunun önemi, çocuğun gelişimi ve muayenesiyle belirlenir; her gözlem aynı tedaviyi gerektirmez.

Ortodonti görüşmesi düzenli çocuk diş hekimi kontrollerinin yerine geçmez. Süt dişinin çürük veya ağrı nedeniyle tedavi ihtiyacı ayrıca ele alınmalıdır. Ataşehir Ağız ve Diş Sağlığı Hastanesi’nin çocuk diş sağlığı açıklaması süt dişlerinin bakım ve tedavisinin önemini vurgular. “Nasıl olsa düşecek” diyerek diş sağlığı sorunlarını ertelemeyin.

Muayene yapılınca hemen diş teli takılır mı?

Hayır. AAO’nun erken değerlendirme açıklaması muayeneden sonra tedavi gerekmemesi, gelişimin izlenmesi veya uygun bir erken müdahalenin değerlendirilmesi gibi farklı sonuçlar olabileceğini belirtir.

Erken bir müdahale önerilmesi, bütün kalıcı dişler çıktıktan sonra başka bir tedaviye kesinlikle gerek kalmayacağı anlamına gelmez. “Bugünkü hedef ne, ileride yeniden değerlendirme neden gerekebilir?” diye sorun. İzlem önerildiyse hangi değişiklikte planlanan kontrolden önce haber vermeniz gerektiğini öğrenin.

Randevu öncesi gözlemlerinizi kısaca not alabilirsiniz. Çocuğu ilk ortodonti muayenesine hazırlama rehberi bu hazırlığı anlatır. Süt dişlerinin hâlâ ağızda olması görüşmeye engel değildir; sonraki adım çocuğun mevcut gelişimine göre belirlenir.

Erken bir önerinin hedefi nasıl anlaşılır?

Süt dişleri varken düşünülen bir müdahale, her zaman gelecekteki bütün sıralanmayı tamamlamayı amaçlamaz. Belirli bir sürme, yer veya kapanış sorununu o dönemde ele almak hedeflenebilir. Daha sonra kalıcı dişler sürdüğünde yeniden değerlendirme yapılması bu nedenle mümkün olabilir. Önerilen ilk aşamanın neyi çözeceğini ve hangi konuları sonraya bırakacağını ayrı ayrı öğrenin.

“Şimdi yapılmazsa neyi takip edeceğiz?”, “Müdahalenin beklenen yararı ve sınırı nedir?” ve “Bu aşamadan sonra kontrol nasıl sürecek?” soruları kararın anlaşılmasına yardım eder. Bunlar tedaviyi evden seçmek için değil, öneriyi çocuğun gelişimiyle ilişkilendirmek içindir. Başka bir çocuğun daha kısa tedavi görmesi veya yalnız izlenmesi sizin planınızın da aynı olması gerektiğini göstermez.

Takip kararı verilirse bir sonraki görüşmenin zamanı ve daha önce haber verilecek değişiklikler net olsun. Çocuğa da yaşına uygun şekilde, bugün yalnız kontrol yapıldığını veya sonraki adımın birlikte planlanacağını anlatabilirsiniz. Yapılacağı kesinleşmemiş işlemler için söz vermeyin. Muayene olmak, aileyi o gün bir cihaz seçmeye zorlayan bir karar değildir; önce mevcut durumu ve seçenekleri anlamaya yarar.